Dhana ya uchanganuzi wa sentensi

picha ya kishazi tegemezi

Utangulizi

Hatua ya kwanza katika kuchanganua/kupambanua sentensi ni kutambua aina yake. Kuna aina tatu za sentensi kimuundo. Kuna sentensi sahili, sentensi ambatano na sentensi changamano. Ukitambua aina ya sentensi kimuundo utaweza kutamba kundi nomino na kundi tenzi.

Hatua ya pili ni kutambua kundi nomino (KN) na kundi tenzi (KT). Kuna miundo mingi ya KN na KT, iweze kuzingatiwa.

Hatua ya tatu ni kutambua aina za maneno na viambajengo vya sentensi (kishazi tegemezi ) pamoja na vifupisho vyake.

ALAMA ZINAZOTUMIKA

  1. Aina Za Maneno
Aina Alama (herufi kubwa)
Nomino N
Kitenzi T
Kielezi E
Kiunganishi U
Kihusishi H
Kihisishi I
Kivumishi V
Kiwakilishi W
*Kitenzi kisaidizi Ts
*Kitenzi kikuu T
*Kitenzi kishirikishi t
  1. Sehemu za sentensi
Sentensi  S
Kundi nomino KN
Kundi tenzi KT
*Kundi nomino kappa Ø
  1. Alama zingine

Kishazi tegemezi

picha ya kishazi tegemezi

Kuna mbinu tatu kuu za kuchanganua sentensi.

  1. Njia/kielelezo cha mishale
  2. Njia/kielelezo cha matawi
  3. Njia/kielelezo cha jedwali au visanduku.
  4. Njia/kielelezo cha kistari

Silabasi ya Kiswahili kwa shule za upili imependekeza njia ya kistari ambayo itajadiliwa baadaye.

Nitatumia sentensi sahili kuonyesha njia hizi tatu za kuchanganua sentensi.

Swali: changanua sentensi ifuatayo kwa kielelezo cha matawi,mishale na jedwali.

Mgeni amefika nyumbani

a) Kielelezo cha mishale

kielelezo cha mishale

b) Kielelezo cha matawi

kielelezo cha matawi

c) Kielelezo cha jedwali

                                             S
                       KN                      KT
                          N        T   E
          mgeni        amefika          nyumbani

1 Reply to “Dhana ya uchanganuzi wa sentensi”

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *